Wydział Sztuki UJD, s. 112
replika wystawy z Paper Photo Festival
kurator: Jakub Dziewit
jednodniowy pokaz wystawy: 22 marca 2026
oprowadzanie kuratorskie: godz. 18:00
W ramach wystawy prezentowane są książki fotograficzne, które bazują na powtarzalności motywu. Punktem wyjścia jest legendarny projekt Bernda i Hilli Becherów, którzy z „niemiecką precyzją”, dbając o prawidłowe odwzorowanie perspektywy, przygotowali typologie industrialnych form przestrzennych – zestawiając ze sobą m.in. wieże ciśnień, szyby kopalniane, fabryki, zbiorniki na gaz, umożliwiając dzięki temu dojrzenie ich podobieństwa i równocześnie uwypuklając różnice. Było to działanie nie tylko wprowadzające do fotografii elementy myślenia badawczego, konsekwentnego i spójnego, ale także umiejscawiające fotografię w awangardzie sztuki (za swoje działania Becherowie otrzymali na Biennale w Wenecji nagrodę w kategorii „rzeźba”). Nic dziwnego, że powstał w ten sposób być może najbardziej wpływowy w historii i najczęściej powielany fotograficzny motyw wizualny.
Spoglądając na prace Becherów bardzo łatwo jest myśleć o nich jako o wyrywających zdjęcie z rzeczywistości, tworzących obrazy wizualne wręcz abstrakcyjne. Jednakże założeniem ich projektu była mocna wypowiedź o zmieniającej się rzeczywistości gospodarczo-społecznej: dokumentacja przemian obszarów industrialnych, próba zachowania odchodzącego dziedzictwa, łatwiejsza w formie – jak sami mówili – od malarstwa. W ramach wystawy zaprezentowane są fotoksiążki, które w sposób mniej lub bardziej bezpośredni nawiązują do powtarzalności motywu, ale wykorzystują go często w celu mocniejszego wybrzmienia przekazu: opowieści o propagandzie i totalitaryzmie, narzędziach dyscypliny, krytyki konsumpcjonizmu, żałobie i traumie, ale także o posthumanizmie czy też uważności w spoglądaniu na innych i siebie.
Fotoksiążki świetnie nadają się do przedstawiania projektów wizualnych skupionych właśnie na motywie powtarzalności – dają możliwość przeniesienia ich w formę przystępną dla odbiorcy, wprawdzie bez możliwości objęcia wzrokiem całości projektu na raz, ale dzięki temu zmuszając go do większego skupienia na poszczególnych pracach oraz ich sekwencji.
Każda z fotoksiążek jest odrębną wypowiedzą, ale wszystkie razem połączone są narracją kuratorską, której oś przewodnia to dyskusja i zastanowienie nad sposobami funkcjonowania fotografii z jednej strony w perspektywie traktowania obrazów fotograficznych jako wyobstrachowanych z rzeczywistości obrazów, a z drugiej strony jako nośników kontekstu. Na tej osi zestawione ze sobą projekty fotograficzne zaczynają się od „anonimowych rzeźb”, jak u Becherów, a kończą na architekturze jako narzędzi władzy i dyscyplinowania, jak w części wystawy „nadzorować i karać”.
Fotoksiążki prezentowane na wystawie podzielone są na 11 „rozdziałów” opowieści kuratorskiej:
I. Anonymous sculptures ■ Anonimowe rzeźby
1) Bernd & Hilla Becher: Bergwerke und Hütten
2) Bernd & Hilla Becher: Gasbehälter
3) Bernd & Hilla Becher: Getreidesilos
4) Bernd & Hilla Becher: Hochöfen
5) Bernd & Hilla Becher: Kühltürme
6) Bernd & Hilla Becher: Steinwerke
7) Bernd & Hilla Becher: Wassertürme
8) Bernd & Hilla Becher: Zeche Hannover
II. Sequences of cultural forms ■ Sekwencje form kulturowych
9) Mark Ruwedel: Message from the Exterior
10) Jeffrey Ladd: A Field Measure Survey of American Architecture
11) Alejandro Merizalde: 100 Churches of Venice and the Lagoon
12) Łukasz Siewiorek: Śląskie kina studyjne
III. Dictionary of native words ■ Słownik języka naszego
13) Zupagrafika: Kiosk
14) Wojciech Wilczyk: Słownik polsko-polski
15) Wojciech Wilczyk: Święta wojna
16) Łukasz Skąpski: Machines
17) Wojciech Wilczyk: (Nie)widzialne pomniki wolności
IV. Near and far ■ Blisko i daleko
18) Richard Renaldi: Touching Strangers
19) Karolina Jonderko: Rozmowa z Matką
20) Hayahisa Tomiyasu: TTP
21) Joel Sternfeld: Our Loss
V. Landscapes of innocence ■ Krajobrazy niewinności
22) Hiroshi Sugimoto: Seascapes
23) Bart Michiels: The Course of History
24) Indrė Šerpytytė: 1944–1991
25) Taryn Simon: The Innocents
VI. There’s no such thing as innocent I ■ Niewinny ja nie istnieję
26) Wojciech Wilczyk: Niewinne oko nie istnieje
27) Adam Broomberg: Anchor in the Landscape
VII. Posthuman ■ Pozaludzkie
28) Ewa Ciechanowska, Artur Urbański: Phobos ex machina
29) Takashi Homma: Symphony – mushrooms from the forest
30) Stephen Gill: The Pillar
31) Stephen Gill: Pigeons
VIII. Far and near ■ Daleko i blisko
32) Zofia Rydet: Zapis
33) Rafał Milach: The Winners
34) Joel Meyerowitz: Redheads
35) Marina Rosso: The Beautiful Gene
IX. Dictionary of foreign words ■ Słownik wyrazów obcych
36) Eiji Ohashi: Roadside Lights Seasons: Winter (C)
37) Martin Parr: Remote Scottish Postboxes
38) Martin Parr: Real Food
39) Christopher Herwig: Trucks and Tuks
40) Philip Butler, London Tube Stations: 1924–1961
41) Stephen Gill: A series of disappointments
X. Patterns (of cultures) ■ Wzory (kultury)
42) Nastasiia Leliuk & Natalia Wiernik: Once a year the stick shoots
43) John Divola: Vandalism
44) Ahn Jun: One Life
45) Matthieu Nicol: Fashion Army
46) Michal Chelbin: How to Dance the Waltz
XI. Discipline and punish ■ Nadzorować i karać
47) Christopher Herwig: Soviet Bus Stops I
48) Zupagrafika: Soviet playgrounds
49) Christopher Herwig: Soviet Bus Stops II
50) Dmytro Soloviov: Ukrainiam Modernism
51) Niels Ackermann & Sébastien Gobert: Looking for Lenin
52) Donovan Wylie: North Warning System
53) Donovan Wylie: Outposts. Kandahar Province
54) Donovan Wylie: Maze I
55) Donovan Wylie: Maze II